Η φετινή σεζόν, μέχρι στιγμής, εμφανίζει μια εικόνα μεικτή αλλά σαφώς πιο ανθεκτική από όσο αρχικά φοβήθηκε η αγορά. Η γεωπολιτική ένταση προκάλεσε στην πρώτη φάση έντονη νευρικότητα και προσωρινή επιβράδυνση στις πωλήσεις, ιδιαίτερα τον Μάρτιο. Από τον Απρίλιο όμως και μετά, η πίεση άρχισε να αποκλιμακώνεται και το κλίμα να βελτιώνεται σταδιακά.

Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία αφίξεων δείχνουν ότι η ζήτηση δεν έχει εκτροχιαστεί. Στις εβδομάδες 1 έως 24, οι διεθνείς αεροπορικές αφίξεις έφτασαν τα 10,17 εκατ., αυξημένες κατά 4%, με θετική εικόνα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Χανιά, Κέρκυρα, Μύκονο και Ηράκλειο, αλλά με πιέσεις σε Κω, Σαντορίνη και Ρόδο. Αυτό δείχνει μια αγορά πιο άνιση, πιο επιλεκτική και πολύ περισσότερο last minute σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η σεζόν κινείται, αλλά με χαμηλότερες τιμές, πιο επιθετικές καμπάνιες και μεγαλύτερη εξάρτηση από τις κρατήσεις της τελευταίας στιγμής.

Ο τουρισμός έχει περάσει πλέον σε μια ώριμη φάση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η χώρα δεν χρειάζεται επενδύσεις και νέα αναπτυξιακή δυναμική. Αντίθετα, ακριβώς επειδή ο τουρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας, πρέπει να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο το ελληνικό τουριστικό προϊόν να μπορεί να εξελίσσεται, να αναβαθμίζεται και να παράγει περισσότερη αξία.

Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ για την παραγωγικότητα, η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει ένα βαθύ δομικό πρόβλημα, καθώς η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή και στάσιμη, ενώ η ανάπτυξη των τελευταίων ετών στηρίχθηκε κυρίως στην αύξηση της απασχόλησης και πολύ λιγότερο στη βελτίωση της αποδοτικότητας, των επενδύσεων, της οργάνωσης και του κεφαλαίου ανά εργαζόμενο. Αυτή όμως είναι μια δυναμική που δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ άπειρον, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον δημογραφικής πίεσης, ελλείψεων στην αγορά εργασίας και περιορισμένης επενδυτικής βάσης.

Για τον τουρισμό, αυτό μεταφράζεται σε κάτι πολύ συγκεκριμένο. Δεν αρκεί να αυξάνουμε απλώς τις αφίξεις ή να προσθέτουμε διαρκώς νέα δυναμικότητα χαμηλής αξίας όπως είναι η πλειονότητα των καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης. Το ζητούμενο είναι ένα πιο παραγωγικό τουριστικό υπόδειγμα, που να στηρίζεται σε ποιοτικές επενδύσεις, καλύτερες υποδομές, τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, αναβάθμιση δεξιοτήτων και ισχυρότερες επιχειρηματικές μονάδες, οι οποίες μπορούν να παράγουν μεγαλύτερη αξία ανά επισκέπτη, να στηρίξουν καλύτερους μισθούς και να ενισχύσουν συνολικά την ανταγωνιστικότητα του προϊόντος.

Ακριβώς εδώ συνδέεται και η συζήτηση για το χωροταξικό. Αν πράγματι θέλουμε μετάβαση από τον όγκο στην αξία, τότε το χωροταξικό πλαίσιο δεν μπορεί να λειτουργεί ισοπεδωτικά, ούτε να αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο μια οργανωμένη, μακροπρόθεσμη ξενοδοχειακή επένδυση και ένα μοντέλο αποσπασματικής ανάπτυξης που αυξάνει μόνο τον αριθμό των κλινών χωρίς αντίστοιχη προστιθέμενη αξία για την οικονομία και τον προορισμό.

Η χώρα χρειάζεται ένα πραγματικά στρατηγικό χωροταξικό πλαίσιο, που να ενθαρρύνει την αναβάθμιση του υφιστάμενου ξενοδοχειακού δυναμικού, να επιτρέπει νέα ποιοτική ανάπτυξη εκεί όπου υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες και ταυτόχρονα να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής μέσα από τα τοπικά πολεοδομικά εργαλεία. Τα νησιά, οι ορεινοί προορισμοί και οι αστικές περιοχές δεν μπορούν να ρυθμίζονται με μια οριζόντια λογική περιορισμών. Αντί για ένα πλαίσιο που απλώς διαχειρίζεται πιέσεις, χρειαζόμαστε έναν σχεδιασμό που να υπηρετεί την παραγωγικότητα, τη βιωσιμότητα, την ποιότητα και τελικά τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουρισμού.