Την αντίφαση μιας οικονομίας που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό, αλλά επιλέγει να επιβαρύνει διαρκώς έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς της κλάδους, αναδεικνύει ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων (ΠΟΞ), Γιάννης Χατζής, σε συνέντευξή του στον Οικονομικό Ταχυδρόμο (ot.gr). Με αιχμηρές αναφορές στη φορολογική πολιτική, προειδοποιήσεις για το μέλλον των μικρών οικογενειακών ξενοδοχείων και σαφείς θέσεις για τη βραχυχρόνια μίσθωση και τη στεγαστική κρίση, ο επανεκλεγείς με συντριπτική πλειοψηφία πρόεδρος της ΠΟΞ θέτει το πλαίσιο των διεκδικήσεων του ξενοδοχειακού κλάδου για την επόμενη τριετία.
«Το γεγονός ότι ο τουρισμός καταγράφει υψηλές αφίξεις και εισπράξεις δεν σημαίνει ότι μπορούμε να επιβαρύνουμε διαρκώς την παραγωγική του βάση», τονίζει, χαρακτηρίζοντας «επικίνδυνη υπεραπλούστευση» την άποψη ότι τους φόρους στον τουρισμό τους πληρώνουν οι ξένοι επισκέπτες. Ο κ. Χατζής ζητά μείωση του ΦΠΑ διαμονής στο 6,5% και επανεξέταση του τέλους ανθεκτικότητας, επιμένοντας ότι τα έσοδα από το συγκεκριμένο τέλος πρέπει να επιστρέφουν στους τουριστικούς προορισμούς με συγκεκριμένα έργα υποδομών και διαφανείς διαδικασίες.
Ιδιαίτερα αυστηρός εμφανίζεται απέναντι στη συστηματική εκμετάλλευση ακινήτων μέσω βραχυχρόνιας μίσθωσης, ζητώντας να αντιμετωπίζεται ως επιχειρηματική δραστηριότητα από το πρώτο ακίνητο, με φορολογική ισοτιμία, συγκεκριμένες προδιαγραφές και ουσιαστικούς ελέγχους.
Την ίδια στιγμή, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τα μικρά και οικογενειακά ξενοδοχεία, τα οποία κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε έναν φαύλο κύκλο υποεπένδυσης, καθώς το αυξανόμενο λειτουργικό κόστος περιορίζει τη δυνατότητα εκσυγχρονισμού τους.
Ο πρόεδρος της ΠΟΞ τοποθετείται και στη συζήτηση για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, απορρίπτοντας ως λανθασμένο το δίλημμα «τουρισμός ή βιομηχανία». Με κεντρικό μήνυμα ότι η επιτυχία του ελληνικού τουρισμού δεν πρέπει να μετριέται μόνο σε αφίξεις και διανυκτερεύσεις, αλλά κυρίως στο οικονομικό και κοινωνικό του αποτύπωμα, ο Γιάννης Χατζής περιγράφει τις προτεραιότητες της νέας θητείας του στην ΠΟΞ, επιδιώκοντας έναν κλάδο πιο ανταγωνιστικό, με βιώσιμες επιχειρήσεις και μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία για την ελληνική οικονομία.
-Τι σημαίνει η επανεκλογή σας και ποιες είναι οι τρεις προτεραιότητες;
– Η εμπιστοσύνη των συναδέλφων αποτελεί τιμή, αλλά κυρίως ευθύνη. Το μήνυμα της κάλπης ήταν ξεκάθαρο. Ο κλάδος επιθυμεί ανανέωση προσώπων, διαφορετικές προσεγγίσεις και νέες τακτικές διεκδίκησης. Η ανανέωση, όμως, δεν αφορά μόνο τα πρόσωπα, αλλά και τη νοοτροπία, τον τρόπο λειτουργίας και την αποτελεσματικότητα της εκπροσώπησής μας.
Η ανανέωση δεν αναιρεί τη συνέχεια. Η ΠΟΞ τα προηγούμενα χρόνια έδωσε σημαντικές μάχες για τον κλάδο και πέτυχε ουσιαστικές παρεμβάσεις μέσα σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά όλα τα μέλη του απερχόμενου Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς και τους συναδέλφους που συμμετείχαν στην εκλογική διαδικασία αλλά δεν εξελέγησαν. Η προσφορά τους, η εμπειρία τους και η συμβολή τους στη διαμόρφωση των θέσεων και των διεκδικήσεων της Ομοσπονδίας υπήρξαν πολύτιμες και αποτελούν σημαντική παρακαταθήκη για την επόμενη ημέρα.
Ιδιαίτερα θέλω να ευχαριστήσω τον Μανώλη Γιαννούλη, ο οποίος, έπειτα από πολλά χρόνια προσφοράς, επέλεξε ο ίδιος να αποχωρήσει από τη διοίκηση της ΠΟΞ. Η αξιοπρέπειά του, η εμπειρία του και η σταθερή προσήλωσή του στην ενότητα του κλάδου υπήρξαν ιδιαίτερα σημαντικές κατά την προηγούμενη τριετία. Η προσφορά του αφήνει ισχυρό αποτύπωμα στην Ομοσπονδία και αποτελεί σημείο αναφοράς για όλους μας.
Η δύναμη της ΠΟΞ βρίσκεται διαχρονικά στη συλλογικότητα, στη σύνθεση απόψεων και στην ενότητα του ξενοδοχειακού κόσμου. Με αυτό το πνεύμα θέλουμε να προχωρήσουμε και τα επόμενα χρόνια, αξιοποιώντας την εμπειρία όσων προηγήθηκαν και τη δυναμική των νέων στελεχών που αναλαμβάνουν ευθύνες.
Θα ξεχώριζα τρεις προτεραιότητες.
Πρώτον, τη διαμόρφωση ενός ανταγωνιστικού και προβλέψιμου πλαισίου λειτουργίας, με λιγότερα φορολογικά βάρη, απλούστερες διαδικασίες και ισότιμους κανόνες για όσους προσφέρουν τουριστική διαμονή. Δεύτερον, τη δημιουργία πραγματικών προϋποθέσεων εκσυγχρονισμού για το σύνολο του ξενοδοχειακού δυναμικού της χώρας, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις μικρές και οικογενειακές επιχειρήσεις. Η αναβάθμιση του ελληνικού τουριστικού προϊόντος δεν μπορεί να αφορά μόνο όσους διαθέτουν ευκολότερη πρόσβαση σε κεφάλαια και πόρους. Απαιτείται ένα πλαίσιο που να εξασφαλίζει σε κάθε ξενοδοχείο πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, τεχνογνωσία, ψηφιακές λύσεις και σύγχρονες πρακτικές λειτουργίας, ώστε η πρόοδος του κλάδου να είναι συνολική και όχι αποσπασματική.. Τρίτον, την ουσιαστική αναβάθμιση των προορισμών, με υποδομές και σχεδιασμό που υπηρετούν ταυτόχρονα κατοίκους, εργαζομένους και επισκέπτες.
Θέλουμε μια ΠΟΞ σύγχρονη, εξωστρεφή, με ουσιαστική θεσμική παρουσία και μετρήσιμα αποτελέσματα. Στο τέλος της τριετίας θέλω κάθε ξενοδόχος να έχει στη διάθεσή του περισσότερα εργαλεία, λιγότερη αβεβαιότητα και ουσιαστικά καλύτερες προοπτικές, όχι απλώς περισσότερες υποχρεώσεις.
-Μια άποψη που διατυπώνεται είναι ότι ο τουρισμός των ρεκόρ δεν έχει ανάγκη φορολογικών ελαφρύνσεων. Πώς τη σχολιάζετε;
-Ομολογώ ότι δυσκολεύομαι να κατανοήσω πλήρως τη λογική πίσω από αυτή την άποψη. Μια οικονομία που στηρίζεται σε τόσο μεγάλο βαθμό στον τουρισμό για την ενίσχυση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της, επιλέγει να φορολογεί ένα από τα σημαντικότερα εξαγωγικά της προϊόντα σε επίπεδα που συγκαταλέγονται στα υψηλότερα ιστορικά για τη χώρα και στα υψηλότερα στην Ευρώπη. Αυτή είναι μια αντίφαση που, κατά τη γνώμη μου, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους.
Το γεγονός ότι ο τουρισμός καταγράφει υψηλές αφίξεις και εισπράξεις δεν σημαίνει ότι μπορούμε να επιβαρύνουμε διαρκώς την παραγωγική του βάση. Αντιθέτως, όταν ένας κλάδος αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας, οφείλεις να προστατεύεις την ανταγωνιστικότητά του και να δημιουργείς τις προϋποθέσεις ώστε να συνεχίσει να παράγει εισόδημα, απασχόληση και επενδύσεις.
Άλλωστε, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις δεν είναι καθαρά κέρδη των ξενοδοχείων. Το λειτουργικό κόστος, η ενέργεια, το μη μισθολογικό κόστος και οι συνεχώς αυξανόμενες φορολογικές επιβαρύνσεις περιορίζουν σημαντικά τα πραγματικά περιθώρια κερδοφορίας.
Όσο για το επιχείρημα ότι τους φόρους τους πληρώνει ο ξένος επισκέπτης, αυτό είναι μια επικίνδυνη υπεραπλούστευση. Ο τουρίστας συγκρίνει προορισμούς και τελικές τιμές. Όταν η Ελλάδα γίνεται ακριβότερη, δεν είναι υποχρεωμένος να συνεχίσει να την επιλέγει. Και όταν η αγορά δεν επιτρέπει την αύξηση των τιμών, το κόστος απορροφάται από την επιχείρηση.
Γι’ αυτό επιμένουμε στη μείωση του ΦΠΑ διαμονής στο 6,5% και στην επανεξέταση του τέλους ανθεκτικότητας. Δεν ζητούμε προνομιακή μεταχείριση. Ζητούμε να αντιμετωπίζεται ο τουρισμός ως παραγωγική δραστηριότητα στρατηγικής σημασίας και όχι ως μια ανεξάντλητη πηγή φορολογικών εσόδων.
Ειδικά για το τέλος ανθεκτικότητας, είναι απαραίτητο οι πόροι να επιστρέφουν στους προορισμούς μέσα από συγκεκριμένα έργα υποδομών, με διαφάνεια και ουσιαστικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Διαφορετικά, δημιουργούμε ένα παράδοξο. Φορολογούμε την τουριστική δραστηριότητα στο όνομα της ανθεκτικότητας, χωρίς να διασφαλίζουμε ότι οι προορισμοί γίνονται πραγματικά πιο ανθεκτικοί.
– Ποια είναι η μεγαλύτερη απειλή για τα μικρά οικογενειακά ξενοδοχεία;
-Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο εγκλωβισμός σε έναν κύκλο υποεπένδυσης. Όταν το λειτουργικό κόστος απορροφά τους διαθέσιμους πόρους, η ανακαίνιση αναβάλλεται. Χωρίς ανακαίνιση και τεχνολογική αναβάθμιση, δυσκολεύεται η βελτίωση του προϊόντος και των εσόδων. Έτσι, μια επιχείρηση μπορεί να έχει πελάτες αλλά να χάνει σταδιακά τη δυνατότητα να σταθεί στην αγορά.
Χρειάζονται χρηματοδοτικά προγράμματα σχεδιασμένα για τις πραγματικές δυνατότητες αυτών των μονάδων, με πρόσβαση και για ξενοδοχεία 1, 2 και 3 αστέρων, προσιτή ίδια συμμετοχή, εγγυοδοτικά εργαλεία, απλές διαδικασίες και υποστήριξη στην προετοιμασία επενδυτικών σχεδίων. Κριτήριο πρέπει να είναι η βιωσιμότητα της επένδυσης και η βελτίωση της υπηρεσίας, όχι μόνο η κατηγορία αστέρων στην οποία εντάσσεται ένα τουριστικό κατάλυμα. Η ποιότητα δεν ταυτίζεται με την πολυτέλεια. Μια μονάδα δεν πρέπει να υποχρεώνεται να αλλάξει κατηγορία για να χρηματοδοτήσει μια ουσιαστική αναβάθμιση.
Παράλληλα, χρειάζεται αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους, ιδιαίτερα για τις επιχειρήσεις σε απομακρυσμένες και ακριτικές περιοχές, όπου οι συνθήκες λειτουργίας είναι συχνά δυσκολότερες και τα περιθώρια περιορισμένα. Στοχευμένη στήριξη του ενεργειακού κόστους και επενδύσεις εξοικονόμησης μπορούν να στηρίξουν τη λειτουργία εκτός αιχμής. Δεν γίνεται να ζητούμε επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, όταν το πρόσθετο κόστος καθιστά ζημιογόνο το άνοιγμα ή τη συνέχιση της λειτουργίας των μονάδων.
Η στήριξη αυτών των επιχειρήσεων δεν είναι διατήρηση του παρελθόντος. Είναι επένδυση στην περιφερειακή οικονομία, στην κοινωνική συνοχή και στη δυνατότητα μιας νέας γενιάς να συνεχίσει την οικογενειακή δραστηριότητα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι σε πολλές περιοχές της Ελλάδας το μικρό ξενοδοχείο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής οικονομικής και κοινωνικής ζωής.
– Τι προτείνετε για βραχυχρόνια μίσθωση, εργαζομένους και στεγαστικό;
-Η περίπτωση της βραχυχρόνιας μίσθωσης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των συνεπειών που έχει η καθυστέρηση λήψης αποφάσεων απέναντι σε ένα ζήτημα που ήταν ορατό εδώ και χρόνια. Όταν τα προβλήματα δεν αντιμετωπίζονται εγκαίρως, συσσωρεύονται ανισορροπίες που τελικά επιβαρύνουν τόσο την αγορά όσο και τις τοπικές κοινωνίες. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι κυβερνήσεις επί χρόνια έκλειναν το μάτι στη συστηματική επιχειρηματική εκμετάλλευση ακινήτων μέσω της βραχυχρόνιας μίσθωσης, επιτρέποντας την ανάπτυξη μιας τεράστιας αγοράς χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις με τις υπόλοιπες επιχειρήσεις φιλοξενίας.
Εμείς είχαμε προειδοποιήσει πριν από αρκετά χρόνια ότι, χωρίς άμεση και ουσιαστική ρύθμιση, αυτή η κατάσταση θα γυρίσει μπούμερανγκ στις τοπικές κοινωνίες. Δυστυχώς, σήμερα βλέπουμε τις συνέπειες. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις καταγράφονται έντονες κοινωνικές αντιδράσεις και διαδηλώσεις για τη στεγαστική κρίση και τις πιέσεις που ασκεί η ανεξέλεγκτη τουριστική εκμετάλλευση κατοικιών. Και φοβάμαι ότι, χωρίς αποφασιστικές παρεμβάσεις, τα πράγματα θα χειροτερέψουν.
Η θέση μας παραμένει σαφής. Αντίστοιχη οικονομική δραστηριότητα σημαίνει αντίστοιχες υποχρεώσεις. Η συστηματική εκμετάλλευση ακινήτων για τουριστική διαμονή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επιχειρηματική δραστηριότητα από το πρώτο ακίνητο, με φορολογική ισοτιμία, συγκεκριμένες προδιαγραφές και ουσιαστικούς ελέγχους. Δεν ζητούμε απαγορεύσεις, αλλά κανόνες που προστατεύουν τον υγιή ανταγωνισμό και τις τοπικές κοινωνίες.
Για το προσωπικό δεν υπάρχει μία μόνο λύση. Οι άνθρωποι είναι το σημαντικότερο κεφάλαιο του τουρισμού. Γι’ αυτό χρειάζεται να συνεχίσουμε να επενδύουμε στην εκπαίδευση, στη στέγαση και στη δημιουργία ουσιαστικών προοπτικών επαγγελματικής εξέλιξης. Η νέα συλλογική σύμβαση αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση και μια έμπρακτη απόδειξη της κοινής βούλησης να ενισχυθεί η ελκυστικότητα του κλάδου. Παράλληλα, απαιτούνται πρωτοβουλίες που θα διευκολύνουν την πρόσβαση των εργαζομένων σε προσιτή κατοικία, ιδιαίτερα στους τουριστικούς προορισμούς με αυξημένες πιέσεις, αλλά και πολιτικές που θα ενισχύσουν την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται προϋποθέσεις για μεγαλύτερη διάρκεια απασχόλησης, μεγαλύτερη σταθερότητα για τους εργαζομένους και ισχυρότερη στήριξη των τοπικών οικονομιών.
Οι μετακλήσεις είναι συμπληρωματικό εργαλείο, όχι υποκατάστατο αυτής της προσπάθειας. Η διαδικασία έχει βελτιωθεί σημαντικά, αλλά χρειάζεται μεγαλύτερη συνέπεια σε όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες. Χρειαζόμαστε ενιαίες διαδικασίες, προβλέψιμους χρόνους και καλύτερο συντονισμό προξενικών αρχών και αποκεντρωμένων διοικήσεων.
Όσο για το στεγαστικό, είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν αποτελεί συνέπεια της τουριστικής ανάπτυξης γενικά. Σε αρκετές περιοχές η εκτεταμένη ανάπτυξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει περιορίσει το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών για μόνιμους κατοίκους και εργαζομένους, εντείνοντας τις τοπικές πιέσεις. Η πραγματικότητα είναι ότι εκεί όπου η βραχυχρόνια μίσθωση αναπτύχθηκε ανεξέλεγκτα, συνέβαλε καθοριστικά στην επιδείνωση του προβλήματος. Ταυτόχρονα, οι πιέσεις αυτές ενισχύονται από τη διαχρονικά περιορισμένη προσφορά κατοικιών, το υψηλό κόστος κατασκευής και την απόσταση μεταξύ τιμών ακινήτων και εισοδημάτων. Χρειάζονται επομένως περισσότερες διαθέσιμες κατοικίες και στοχευμένες παρεμβάσεις στα σημεία όπου καταγράφονται οι μεγαλύτερες πιέσεις. Χρειάζεται επίσης και ένα ξεκάθαρο και συγκεκριμένο πλαίσιο για τη βραχυχρόνια μίσθωση.
-Ποια θέση πρέπει να έχει ο τουρισμός στο νέο παραγωγικό μοντέλο;
-Το δίλημμα «τουρισμός ή βιομηχανία» είναι λανθασμένο. Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη παραγωγή, περισσότερες εξαγωγές και υψηλότερη παραγωγικότητα σε πολλούς κλάδους. Δεν θα ενισχύσει τη βιομηχανία αποδυναμώνοντας τον τουρισμό, αλλά βελτιώνοντας τις προϋποθέσεις επένδυσης και αξιοποιώντας τις μεταξύ τους συνδέσεις.
Πράγματι, πολλές αφίξεις δεν συνεπάγονται αυτομάτως υψηλή ευημερία. Όμως, η συνύπαρξη ισχυρού τουρισμού και χαμηλών εισοδημάτων σε μια χώρα δεν αποδεικνύει ότι ο πρώτος προκαλεί τα δεύτερα. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η παραγωγικότητα της οικονομίας, η ποιότητα των θεσμών, οι δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού και η ικανότητά μας να διατηρούμε μεγαλύτερο μέρος της αξίας που παράγεται εντός της χώρας. Εκεί βρίσκεται η ουσία, στη μεγαλύτερη σύνδεση των ξενοδοχείων με την αγροδιατροφή, τη μεταποίηση, την τεχνολογία και τον πολιτισμό. Περισσότερα ελληνικά προϊόντα και υπηρεσίες στην τουριστική αλυσίδα, μεγαλύτερη διάρκεια δραστηριότητας και καλύτερη αξιοποίηση ανθρώπων και υποδομών. Αυτός είναι ο δρόμος ώστε η τουριστική ζήτηση να μετατρέπεται σε ευρύτερη παραγωγική ανάπτυξη.
Στο τέλος της τριετίας, θα ήθελα να έχουμε κάνει ένα ουσιαστικό βήμα προς έναν τουρισμό με ακόμα μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία, ισχυρότερη παραγωγική διασύνδεση με την υπόλοιπη οικονομία, βιώσιμες επιχειρήσεις και περισσότερες προοπτικές για τους εργαζομένους. Έναν τουρισμό που δεν θα μετριέται σε αφίξεις και διανυκτερεύσεις, αλλά στο αποτύπωμά του στην οικονομία, στις τοπικές κοινωνίες και στην ποιότητα ζωής.
Για μένα, μεγαλύτερη σημασία από το τι είναι σήμερα ο τουρισμός έχει το τι θα μπορούσε να είναι για τη χώρα.